Kriz Anında Ne Yapmalı?
KRİZ ANINDA NE YAPMALI?
Ruhsal zorlanmalar zaman zaman yoğunlaşabilir ve kişi kendisini çıkmazda, çok bunalmış ya da kontrolü kaybediyormuş gibi hissedebilir.
Kriz anlarında en önemli şey; yalnız kalmamak, güvenliği sağlamak ve doğru destek adımlarını hızlıca devreye almaktır.
Uluslararası Bipolar Derneği (IBA) olarak; başta bipolar duygu durum değişikliği olmak üzere tüm ruhsal hastalıklarda kriz dönemlerinin doğru yönetilmesinin, iyileşme sürecinin önemli bir parçası olduğuna inanıyoruz.
Kriz Nedir? — Kriz; kişinin kendini güvende hissetmediği, yoğun duyguların ve düşüncelerin arttığı, günlük işlevselliğin belirgin şekilde zorlaştığı dönemlerdir. Kriz; her zaman “acil tehlike” anlamına gelmez. Ancak bazı durumlarda hızla ilerleyebilir ve profesyonel destek gerektirebilir.
Kriz Belirtileri Nelerdir?
Duygusal Belirtiler
- yoğun panik, korku, çaresizlik
- kontrol kaybı hissi
- aşırı öfke, taşkınlık
- umutsuzluk ve tükenmişlik
Düşünce Belirtileri
- “dayanamıyorum” düşüncesi
- yoğun kaygı ve felaket senaryoları
- gerçeklik algısında bozulma
- kendine zarar verme düşünceleri
Davranış Belirtileri
- ani kararlar, riskli davranışlar
- aşırı hareketlilik ya da içine kapanma
- yüksek sesle konuşma / tartışma
- madde/alkol kullanma eğilimi
✅ Kriz Anında İlk Yapılacak 5 Adım
Güvenliği Sağla
- kişi yalnız kalmasın
- güvenli bir ortam oluşturulsun
- kesici/delici aletler, ilaçlar vb. riskli objeler kontrol altına alınsın
Sakinleşme İçin Bedeni Düzenle
Kriz anında bedene destek çok işe yarar:
- yavaş nefes (4 saniye al – 4 tut – 6 ver)
- otur, ayaklarını yere bas
- su iç
- ortamı sadeleştir (kalabalık/çok ses varsa azalt)
Krizi “Geçici Bir Dalga” Olarak Hatırla
Kriz bir dalga gibidir; yükselir ve düşer.
Bu an geçecek. En büyük hedef: bu dalgayı güvenle atlatmak.
Güvenilen Bir Kişiye Haber Ver
Kişinin yanında güvenilen biri olsun:
- aile üyesi
- yakın arkadaş
- dernek destek hattı / grup sorumlusu (varsa)
Profesyonel Desteği Devreye Al
Kriz tekrarlıyorsa veya ağırlaşıyorsa mutlaka profesyonel destek gerekir:
- psikiyatri hekimi
- psikolog/klinik psikolog
- acil servis
Bipolar Duygu Durum Değişikliğinde Kriz Dönemleri
- uyku süresi belirgin azalır
- taşkınlık ve aşırı özgüven artar
- harcama/riskli davranışlar başlar
- hızlanma, sabırsızlık görülür
✅ Bu durumda:
- uyku düzeni acil korunmalı
- yakınlar bilgilendirilmeli
- doktorla görüşme hızla sağlanmalı
- finansal önlem alınmalı (kart limit kısıtlaması vb.)
- umutsuzluk artar
- kişi kendini değersiz hisseder
- yaşamla bağ zayıflar
- içe kapanma artar
✅ Bu durumda:
- kişi yalnız bırakılmamalı
- güvenli ortam oluşturulmalı
- profesyonel destek geciktirilmemeli
Yakınlar İçin Kriz Dili
Kriz anında cümleler çok belirleyicidir.
✅ Söylenebilecekler:
- “Yanındayım.”
- “Şu an zor, ama birlikte geçireceğiz.”
- “Güvendesin.”
- “Birlikte bir plan yapalım.”
❌ Kaçınılması gerekenler:
- “Abartıyorsun.”
- “Kendini toparla.”
- “İrade göster.”
- “Herkesin derdi var.”
Kriz Planı (Güven Planı) Oluşturun
Kriz anı gelmeden önce şu plan hazırlanırsa her şey kolaylaşır:
- 3 güvenilir kişi ve telefon numaraları
- hekimin/terapistin iletişim yönlendirmesi
- kriz olduğunda yapılacaklar listesi
- kişinin iyi geldiği yöntemler (yürüyüş, nefes, müzik, dua vb.)
- gerekirse hastane başvuru planı
ACİL DURUM
Aşağıdaki durumlarda beklemeden acil destek alınmalıdır:
- kendine zarar verme düşünceleri
- intihar düşünceleri/planı
- gerçeklik algısında belirgin bozulma
- kontrol edilemeyen taşkınlık
- ağır panik ve nefes alma güçlüğü
Yalnız Değilsiniz — Kriz anları zorlayıcıdır; ancak doğru adımlar ve destekle yönetilebilir. Umuda açılan yolculukta; doğru bilgiyle bilinçleniyor, farkındalıkla dönüşüyor, dayanışmayla güçleniyoruz.
Bilgilendirme Notu
Bu sayfadaki içerikler bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi yerine geçmez. Belirtileriniz varsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir.